دانلود تحقیق - پایان نامه - مقاله

تحلیل محتوایی مجموعه اشعار جلال بقایی نایینی- قسمت ۳۸

گفت هرکس داشت صاحب قسمتی جز این نداشت
گر نمی باید سواری داد باید خر نشد(دیوان : ۲۲ )
نمونه ی دیگر این گونه مناظره ها که معنای سیاسی دارد ،قطعه ی خرس سفید(دیوان : ۱۱) است. شاعر بر متظاهر بودن صاحبان قدرت پوشالی تأکید می کند .
پســر مـــرد صـاحـب جـاهـی روزی ایـن نکتـه از پـدر پرسیـد
کای پدر از چه روی در همه حال می تـوان بـر مقـام و جـاه رسیـد
پدر نیز علت برتری در میدان قدرت را ابن الوقت بودن معرفی می کند :
گفت بیـن دو فـرقــه ی متضـاد چـو فتـد اختلاف و گفت و شنید
هر طرف را که کفّــه سنگین شد زود بـایـد بـه آن طـرف غلتیــد
بـود بایـد همی بـه رنگ محیـط همچو در برف قطب،خرس سفید
رقّت قلب شاعر منحصر به تحمل نکردن زورگویی ستمگران نیست.اگر اهل قلمی خارج از مدار انسانی گام بردارد و با قلم در پی ستمکاری و جفاکاری باشد ، مورد انتقاد شدید شاعر قرار می گیرد : (دیوان : ۱۱۲ )
با قلم ،گـر فتنـه برپـا کـرد دستی نـادرسـت
آنچنـان دستی قلم بـاد آن قلم بشکسته بـه
دست وپای خلق را آن کس که می بندد به بند
بنـدبنـد پیـکرش از یکدگـر بگسسـته بـه
پسته ی بی مغــز را گفتم دهــانت بستـه است
گفت هر چون من تهی مغزی دهانش بسته به
شاعر در شرح حالش خود را صبور و متحمل می داند : (دیوان : ۱۱۸ )
با کس بنا به مصلحتی دم نمی زنـم ورنـه نه قاصر است بیان و بنان مرا
با این همـه،چنان که حلیم بودن ، مقـدّمه ی ضعف و زمینـه ی تسلط بیگانه و بـدخـواه محسوب شود، نادرست می دانـد و به قـول زرتشت استناد می جـوید که اگر سکوت و تحمل ،مقدمه ی ضعف باشـد،سرآغاز زوال و نابودی خـواهد بود.صبر و تحمل نیز مانند همه ی پدیده های هستی و آرمان های اخلاقی مستلزم شرایطی است که حتما باید فراهم شود. (دیوان : ۱۱۲ )
به گاه موعظـه فرمود حضـرت زرتشت که حس صبـر و تحمّل پسنـده است و روا
به شرط آن که بود موجبات آن مشروع وگرنه صبر ز ضعف است و ضعف،راه فنا
روشن فکری و روشن گری های شاعر در زمینه ی سیاسی و اجتماعی به صورت اشعـار خشک و بی روح و زبـان دیپلماسی و سیاسی نیست؛بلکه در قالب مناظرات عوام فهم و شیرین و مانـدگار بیـان شده است.جالب این است که هرکس از عـوام، درخـور فهم و استعداد خود ،درکی از شعر وی دارد.با این حال اشعار وی از نظر ادبی و سیاسی چندان عمیق و چند پهلو و قابل تأمل است که حتی ادبا و سیاستمدران نیز به چشم تحسین به آن ها می نگرند.مثلا در مناظره ی درخت ستبر و بوته ی گیاه ، هرچند درخت ،قطور و استوار به نظر می رسد، بقـایی واقعیت زوال پـذیر بودن آن را مسلم می داند و آن را به دولت تشبیه می کند.گستردگی و پایمـال بودن و ملحوظ نبودن بوته ها را به ملت تشبیه می کند و جاودانگی و شادکامی را نصیب ملت می داند : (دیوان : ۱۵ )
زودا که تا به تیشـه برآرنـد ریشه ات و آن گـاه قطعه قطعه نمایـد تبـر تو را
ما همچو ملّـتیم که آن را زوال نیست تو همچو دولتی که بود صد خطر تو را
انتقادات شاعر به عرصه ی سیاست و حوادث سیاسی محدود نمی شود ،اوضاع نامطلوب اجتماعی نیز او را می آزارد و معتقد است خطرناک ترین بلای امروز،نبودن حس انسانیت و مردمی است : (دیوان : ۱۵۵ )
از بــرای جهــانیان امــروز زین خطرناک تـر بلیّت نیست
کــه ز ادوار پیش افـزون تر آدمی هست و آدمیّــت نیست
شاعر در قطعه ی” اقتصاد درهای باز” (۹۱) وضعیت شهر نو(مرکز فساد در زمان طاغوت) را با وضع آشفتـه ی اقتصـاد مملکت مقایسه می کند .به نظر وی همـان طور که از شایع شدن مراکز فسـاد،دولت سابق به تمتعات مادی خود رسیده و دولتمردان ، منـافع مادّی و کامروایی خودشان را تأمین می کرده اند ،بالطّبع از معاملات اقتصادی نیز چنین انگیزه ای داشته اند.آن ها فقط به منافع خود فکر می کنند.
گفتم بــه مرد آگهـی از علم اقتصـاد مکشوف کن برای من این طرفه راز را
شاعر از وطن فـروشی دولتـمردان که با عنوان ” اقتصـاد سیاست درهای باز ” که متضمّن صـادرات و واردات است و سرمـایه های ملّی مملکت را بـه بـاد می دهنـد،چنین انتقاد می کند :
ما را چه بهره است ز عمّال شرق و غرب کـان نفت را ربـوده و این بـرده گاز را
بـا این همـه درآمــد سرشــار ممـلکت دارد دراز بهــر چــه دســت نیــاز را
انگیزه ی سیاست درهــای بـاز چیست؟ کایــن قــوم داده انــد بدان امتیـاز را
گفت آزمـوده اند و از آن سـود بـرده اند در شهر نــو، سیــاست درهـای باز را
شاعر با ظرافت به این نکتـه اشاره می کنـد که شهر نو که مرکز فساد و تن فروشی است، شیوه ی سیاست درهای باز را پیوسته آزمـوده اند و ماحصلش نیازی به شرح ندارد.
باز با همین اصطلاح” خانم رئیس” در شعر دیگری نسبت به تبعیض های رایج در ادارات
گذشته انتقاد می کند.وی می گـوید چه بسا افرادی با جلوه نمایی ظاهری ،موقعیت های اداری را که لایق آن نبوده اند ،تصاحب کرده اند . (دیوان : ۹۷ )
دیــدم عــروس وار فریبنــده لعبتی در یک اداره آمـد و ماشین نـویس شـد
جز با رئیس ،طرز سلوکش به دیگران با عشـوه و افـاده و بـا ناز و فیـس شد
آن ســان نمــود تــرّقی کـه خدمتی چنـدان نکرده بـود کـه خانم رئیس شد

این نوشته را هم بخوانید :   ارزیابی مدلی برای پیش‌بینی سلامت روان دانشجویان بر اساس ایمان مذهبی، با میانجی‌گری ...

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.