دانلود تحقیق - پایان نامه - مقاله

تحلیل محتوایی مجموعه اشعار جلال بقایی نایینی- قسمت ۱۳

ما هنــرمنــدیم و در عالم ، هنـر آفــت جــان هنـرمنــد است و بس
در قطعه ی سماور (دیوان : ۶۶ ) نیز شـاعر هنرمنـد را به سمـاور تشبیه می کند از آن جهـت که بهره ای از اشک و دود خــویش نمی بــرد؛هرچند هر دو به اجبار در جمعی می روند اما مایــه ی دلگرمی جمع می شــوند؛هردو در آب و آتش هستنــد و آتش به بــود خویش می زنند.شاعر ضمن شمردن وجوه اشتراک ،یک تفاوت اساسی آن ها را ذکر می کند :
فرقی که هست همچو هنرمند خاطرش افسرده نیست از غم بود و نبود خویش
شاعر در قطعــه ی «پسته ی بی مغز» (دیوان : ۵۱ ) می گـوید : وضعیت نابسامان جامعه ایجاب می کند که هنرمند با خوش بینی خود تلخی ها را بر خود گوارا سازد یا از ادامـه ی روند هنرجویی و تکامل روحی خود دست بردارد.
گفتـمش مرد هنــرمنــد بــد مردم را چــاره ای نیست مگــر آن که نکـو پندارد
یا بدارد ز هنر ،دست و سر خود گیرد پــای در عرصــه ی میــدان هنــر نگذارد
بقــایی به عادت مألوف برای القــای بهتر معنی مورد نظــرش از تمثیل بهــره می گیرد :
گر تحمل نکند وحشت دریــا غواص کی بـه کف،دُرّ گرانمــایــه ز دریـــا آرد؟
هیچ کس در پی آزار تهی مغزان نیست سنگش آید به سر آن پسته که مغــزی دارد
۲-۴-۲- تذکــره ی سخنــوران ناییــن :
اثر دیگر بقــایی،تذکره ی سخنوران نایین است.وی در این تذکره ،شرح حال یک صد و یازده تن از شعرای نایین را از دیر باز تا سال ۶۵ با نمونه شعرشان آورده است.خود بقایی در آغاز کتاب می گوید :
” سال ها بـود بعضی از دوستان همشهریم اصـرار داشتند برای این که نام و نمــونه اشعار شعرای نایین از بین نــرود و آثارشان از صفحــه ی روزگار محو نشـود،تذکره ای ترتیب دهم،لکن پس از شروع به کار متأسفانه کسی مرا یاری نکرد و حتی یکی از آنان برای تهیه ی ترجمه ی حال شاعری کمک و همراهیم نفرمود.”(۱۳۶۱ :۳ )
وی در پایــان کلام خود مــاده تاریخی را که به مناسبت تألیف این کتــاب سروده است می آورد :
تقاضــای تــدوین ایــن جــزوه را نمــودنــد از دوستـــان چنــد تـــن
بگفتـــم مــرا نیسـت اسـباب کــار به چــاه اندرون چون شوم بی رسن؟
چو کردند افــزون تر اصرار خویش خجـــل گشتـم از پــاسـخ لا و لَــن
بــه ناچـــار ایـن دفتــر آراستــم بــه قـــدر تــوانــایــی خــویشتن
چه سازم به چوگان همت که نیست نـه میــدان،فـراخ و نه من گـوی زن
اگــر خــرده بینــان صاحب نظــر عیــــوبــی بیننــد در کـــار مــن
بـــداننـــد کـــار نــویسنـــدگی مــرا هیچ گاهی نبــوده اســت فن
غــرض سال تألیــف آن گفتــه ام ” ز ناییــن تنی چنــد ز اهل سخن”
ایرج افشار بر این کتاب مقدمــه نوشته است.وی می گـوید : ” تا کنون تـذکره ای مستقل برای شناختن شاعران شهر نایین در دست نبـود.ناچار برای سرگذشت آنان به تذکره های عمـومی و یا تذکره هایی که مخصوص اصفهان و یـزد نوشتـه اند نگاه می شد.
البته باید دانست عبدالحجّه ی بلاغی نایینی در کتاب تاریخ نایین(تهران،۱۳۶۹ ق.)و کتاب انساب خاندان های مردم نایین(همان سال) که در حقیقت تکمله ی کتاب اول است،متذکر احوال رجال و اعیـان و شاعران شده است،ولی در باره ی شاعران از آوردن نمونه ی شعر و نقـد سخن خودداری داشته و به همین مناسبت تذکره ی آقای بقایی از رشته و رسته ی دیگرست.
شاعر نامور و ادیب گرامی آقای جلال بقـایی نایینی که از مردم آن شهر و از خاندان فضل و عـزت است،این کار ارجـدار و مانـدگار را بـرای زادگاه خـویش به سرانجام رسانیـد و مجموعه ای از سرگذشت و نمونه ی سخن شعـری سخنوران آن جا را در این کتاب مفید که در دست ماسـت بپرداخت و نسخـه ای از آن را به خط آقـای میـرزا سیـد محمد باقر طباطبایی از خوش نویسان همشهری نـویساند. (همان: مقدمه )
خانم دکتر شمس الملوک مصاحب در مجلّه ی آینده،سال دهم ،ش۳-۲ در مورد چاپ این کتاب می گـوید : ” بنده سعادت درک حضور آقای جلال بقایی نایینی را نداشتـه ام ، ولی از اثرات طبع غرّا و از فیضان چشمه ی جوشان سخنوری ایشان ،اعنی اشعار نغز و بدیع توسط خویشان دور و نزدیک بهره مند شده و استفاده برده ام .همّت ایشان در جمع آوری و تهیّه و تدوین ” تذکـره ی سخنوران نایین ” برای کلیه ی دوستـداران ادب و فرهنـگ این کشور بالاخص نایینی ها و نایینی تبـارها سبب کمـال امتنان و تشکر است…با این وصف تصـور می رود تعداد سخنوران نایین شاید خیلی بیش از این ها که در این تذکره ی نفیس گردآوری شده،بوده باشـد و چه بسا آنان هم که نامشـان برده شده اشعـار و آثار برتـر و بالاتری داشته باشند.” ( ۱۳۶۳ : ۲۱۳ -۲۱۲ )

فصل سوم
سبک شاعری
بقــــایی

۳-۱- سبک زبــانی و دستــوری :
شیوه ی خاص بقـایی را می تـوان در چند ویژگی خلاصـه کرد :ایجاز، پرداختن به انتقـاد سیاسی و اجتماعی در قالب طنز، بهـره گیری از حکایت،تمثیـل و مناظره در بیـان معانی ، کاربرد آرکائیک زبان(باستان گرایی) و بازی با کلمات در ساخت طنز.
از آن جایی که در بخش های دیگر رساله به انتقاد اجتماعی،طنز و تمثیل پرداخته شده است،در این بخش به موارد دیگر اشاره می شود :
۳-۱-۱-ایجــاز :
اغلب قطعات و بخشی از دیگر قالب های شعری او از هنر ایجاز برخوردار است.ماننــد قطعه ی «مرغ حق»،«بــدبین»،«دوست»،«سگ و گدا» ،«مفت خوران« ،»یخ فروشی» و … .
خود بقایی در اختیار کردن شیوه ی ایجـاز می گوید :

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.